Το τρένο στη Ζωή μας       Το Orient Express       Ο Βασιλιάς των τρένων

---

Το τρένο στη Ζωή μας

Όλα άρχισαν πάνω στις γραμμές. Ακόμη και στην Αρχαία Ελλάδα, τα βαριά κάρα και δίτροχες άμαξες έτρεχαν πάνω σε δύο πέτρινα αυλάκια, για πρακτικούς λόγους, όταν ο καιρός ήταν υγρός. Όταν λοιπόν συναντιόνταν δύο οχήματα που έρχονταν από αντίθετες κατευθύνσεις πάνω στα ίδια αυλάκια, συχνά διαδραματίζονταν δυσάρεστα επεισόδια. Όταν ο Οιδίποδας συνάντησε σε κάποιον τέτοιο δρόμο στη Φωκίδα μια άμαξα μ΄ έναν ηλικιωμένο επιβάτη και τον οδηγό του, διαφώνησαν για το ποιος θα περνούσε και τότε ο Οιδίποδας σκότωσε τον οδηγό και στην συνέχεια τον ηλικιωμένο άνδρα που έσπευσε να εκδικηθεί τον θάνατο του υπηρέτη του.
Η αλήθεια είναι ότι κανένα άλλο μέσο μεταφοράς - το αυτοκίνητο, το πλοίο, το αεροπλάνο - δεν έχει τη γοητεία του τρένου, ούτε το μοναδικό του περιβάλλον. Η αμαξοστοιχία είναι στην ουσία ένας ξεχωριστός μικρόκοσμος. Και δεν υπάρχει διαφυγή μέχρι το τέλος του ταξιδιού.
Πίσω από τις κλειστές πόρτες των διαμερισμάτων, καθώς τα χιλιόμετρα διαδέχονται το ένα το άλλο και το τοπίο αλλάζει, υπάρχει ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο: οι άλλοι επιβάτες. Ποιοι να είναι; Ποιες οι προθέσεις τους; Είναι τάχα αθώοι ταξιδιώτες ή επίδοξοι εγκληματίες; Αυτό το συναίσθημα, ενός ρίγους έντασης, κορυφώνεται με το μονότονο "κλίκετι-κλακ" των τροχών του τρένου που αποκοιμίζει τους ανυποψίαστους... με το ξαφνικό πέρασμα μέσα από σήραγγες, που βυθίζει τα διαμερίσματα στο σκοτάδι... ή με την ξαφνική στριγκλιά της σφυρίχτρας της ατμομηχανής που μοιάζει τόσο με την κραυγή τρόμου ενός θύματος... Είναι λοιπόν ν΄ απορεί κανείς που το τρένο αποδεικνύεται τόσο ιδανική σκηνή για μια ιστορία φόνου;
Σε όλες τις περιπτώσεις κυριαρχεί το κοινό στοιχείο, ο ξεχωριστός μικρόκοσμος, που παρέχει το ιδανικό περιβάλλον για τον φόνο και το μυστήριο, όπου δράστης και θύμα περιορίζονται στον ίδιο χώρο, μέχρι να φτάσει το τρένο στον προορισμό του.
Διάσημοι συγγραφείς που ασχολήθηκαν με ιστορίες τρόμου μέσα σε τρένα : Αγκάθα Κρίστι (Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές), Έθελ Λίνα Γουάιτ (Η εξαφάνιση της κυρίας), Πατρίσια Χάισμιθ (Ο άγνωστος του Εξπρές), Ζωρζ Σιμενόν (Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν), Έλμορ Λέοναρντ (Το τρένο των τρεις και δέκα για τη Γιούμα).

Το "Orient Express"

Ο Nagelmackers και το πρώτο ταξίδι

Η ιδέα του Georges Nagelmackers να ενώσει το Παρίσι με την Κωνσταντινούπολη με ένα πολυτελές τρένο έδωσε την ώθηση να γεννηθεί το περίφημο Orient Express, το οποίο η λογοτεχνία έχει κατά καιρούς συνδέσει θαυμαστά με οτιδήποτε σχετίζεται με το μυστήριο, αλλά και τη γοητεία της Ανατολής. Όμως για να υλοποιήσει το σχέδιό του έπρεπε ο Nagelmackers να υπερνικήσει κάμποσες δυσκολίες, αφού το να θέσεις σε λειτουργία, σε πολλές χώρες του κόσμου, το ίδιο τρένο - και μάλιστα με την προώθηση και συμβολή της ίδιας εταιρίας - ήταν μια σύλληψη στο σύνολο της επαναστατική.
Για να συμβούν όλα αυτά, έπρεπε πρώτα να γίνουν συνεννοήσεις και διαπραγματεύσεις με όλες τις εταιρίες, με τις οποίες το Orient Express ήταν σε συμφωνία: με τους σιδηροδρόμους της Αλσατίας - Λωραίνης, με αυτούς του Grand - Duche de Bade, του Wurtemberg, της Αυτοκρατορίας της Αυστροουγγαρίας και του Βασιλείου της Ρουμανίας. Το πρώτο Orient Express αναχώρησε από το Παρίσι στις 4 Οκτωβρίου 1883. Ήταν ένα τρένο αποτελούμενο μονάχα από σαλόνια και κρεβάτια σε στυλ αυτοκινήτου και εστιατόριο. Το εσωτερικό αυτών των βαγονιών, μήκους 17.5 μέτρων, είχε επένδυση από ξύλο τροπικών δέντρων, "εξίσου άνετο με ένα πλούσιο, παριζιάνικο διαμέρισμα" όπως ειπώθηκε. Τα πρώτα τρένα του Orient Express δεν μπορούσαν να πάνε πιο μακριά από το Γκιούργκεβο, μια πόλη της Ρουμανίας πάνω στο Δούναβη, σε ένα σημείο όπου το συγκεκριμένο ποτάμι συνόρευε με τη Βουλγαρία. Έτσι οι επιβάτες διέσχιζαν την απόσταση ως τη Μαύρη Θάλασσα με καράβι και συνέχιζαν από κει με ένα πιο άνετο, αλλά παράλληλα καθόλου ασφαλές, τρένο προς τη Βάρνα και από κει, ξανά, με ατμόπλοιο ως την Πόλη. Το όλο ταξίδι διαρκούσε 81 ώρες και 30 λεπτά! Κάθε εβδομάδα το Orient Express έφευγε από τον παρισινό σταθμό του Στρασβούργου (στην πραγματικότητα, το Gare de l' Est), την Τετάρτη στις 19:30, και έφτανε στην Κωνσταντινούπολη το Σάββατο στις 17:35, με μια μέση ταχύτητα 43 χλμ/ώρα.

Με τη δημιουργία του Orient Express, ο Nagelmackers είχε την εμπνευσμένη ιδέα να αλλάξει το όλο σύστημα και την όλη σύλληψη που υπήρχε για τα σιδηροδρομικά δρομολόγια της Ευρώπης. Όταν το 1869 ο Nagelmackers επισκέφτηκε την Αμερική, είναι πιθανό να συνάντησε εκεί τον Pullman και είναι σίγουρο ότι εντυπωσιάστηκε από τα πολυτελή βαγόνια που χρησιμοποιούσε, με καθίσματα που είχαν τη δυνατότητα να μετατραπούν σε κουκέτες. Ενθουσιασμένος από την ανακάλυψη αυτή, ο Nagelmackers επέστρεψε στη γενέτειρά του, στο Βέλγιο, αποφασισμένος να ιδρύσει μια εταιρία διεθνούς βεληνεκούς που θα δρομολογούσε πολυτελή τρένα σε καλά οργανωμένα σημεία-σταθμούς όλης της Ευρώπης, περνώντας τα εθνικά σύνορα - σύλληψη επαναστατική για την εποχή. Ενώ παρήγγειλε τα πρώτα πέντε βαγόνια - κουκέτες να κατασκευαστούν στη Βιέννη, ταυτόχρονα συνήψε συμφωνία με τις γαλλικές και γερμανικές σιδηροδρομικές υπηρεσίες.
Όμως, στις αρχές του 1873, ο βέλγος στριμώχτηκε οικονομικά και συνεταιρίστηκε με τον στρατηγό William d' Alton Mann, έναν αμερικανό επιχειρηματία, πρόσφατα εγκατεστημένο στο Λονδίνο. Μαζί ίδρυσαν την εταιρία Mann' s Railway Sleeping Car Company Limited.
Τα χρόνια που ακολούθησαν ο Nagelmackers, υποστηριζόμενος οικονομικά από λονδρέζους μεγαλοεπιχειρηματίες, κατάφερε να συνάψει σημαντικά συμβόλαια σιδηροδρομικής διασύνδεσης με σχεδόν ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, αποδυναμώνοντας την προσπάθεια που είχε κάνει ο Pullman το 1874 για Ευρωπαϊκό Δίκτυο. Τον συνέδραμαν σ' αυτό οι γνωριμίες του στη Βελγική Αυλή και ο Βασιλιάς Λεοπόλδος ο ΙΙ, ένας διάσημος θιασώτης των σιδηροδρόμων, με υψηλού κοινωνικού επιπέδου επαφές σε όλη την Ευρώπη.
Μετά το ξεκίνημα του πρώτου Orient Express (4/10/1883), τα πράγματα άλλαξαν προς το καλύτερο. Ήδη από το 1884 τα δρομολόγιά του έγιναν καθημερινά ως τη Βουδαπέστη και το 1885 υπήρχαν και άλλες διαδρομές κυρίως προς Ανατολάς. Το 1889 η διαδρομή Παρίσι - Κωνσταντινούπολη μείωσε τη διάρκεια της σε 67 ώρες και 35 λεπτά. Η περίοδος Nagelmackers είχε αποδώσει τους μέγιστους δυνατούς καρπούς.

Ο Βασιλιάς των τρένων

Έτσι θα μπορούσε να ονομαστεί μόνο το Οριάν Εξπρές, το ονειρικό τρένο, του οποίου η ξύλινη και φίνα επένδυση προστάτευσε τον ύπνο των εκλεκτών αυτού του κόσμου. Αυτοκράτορες στο απόγειο της δόξας τους, εξόριστοι πρίγκιπες, άγγλοι τραπεζίτες και βούλγαροι κατάσκοποι, κοσμικοί των παρισινών και βερολινέζικων σαλονιών, κυρίες των παλατιών της Μεσογείου, στρατηγοί χωρίς στρατό που διαπληκτίζονται για τις βαλκανικές μειονότητες, αδίστακτοι τυχοδιώκτες που πηγαίνουν ν' αγοράσουν κανόνια και να τα πουλήσουν σε επαναστατημένους αρμένιους χωρικούς και αυστριακούς αρχιδούκες, άξεστοι αμερικανοί εκατομμυριούχοι, ρώσοι μεγάλοι δούκες, θαυμαστές της γαλλικής φινέτσας, όλοι υπήρξαν επιβάτες αυτού του τρένου, το οποίο στην πραγματικότητα δεν ήταν εξπρές και δεν πήγαινε ακριβώς στην Ανατολή[...]
Στις 4 Οκτωβρίου 1883, σε μια από τις αποβάθρες του σταθμού "Ντέ λ' Εστ" που ακόμα ονομαζόταν σταθμός "Ντέ Στρασμπούρ", ένα τρένο είναι έτοιμο ν' αναχωρήσει για τη "Stamboul".[...]
Λίγο μετά την αναχώρηση, μπορεί κανείς να δειπνήσει. Το να φτάσεις στο ρεστωράν δεν είναι δύσκολο. Το τρένο δεν έχει πάνω από τρία - τέσσερα βαγόνια, εκτός από τις σκευοφόρους, οι διάδρομοι είναι φαρδείς και επιτρέπουν τις φιλόφρονες διασταυρώσεις, που ακολουθούνται από άνετες κινήσεις, συνοδευόμενες από "συγγνώμη" σε όλες τις γλώσσες, καθώς είναι δεδομένη η διεθνής και κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα. Το πρωί ξυπνάς στη Γερμανία και γεύεσαι το πρωινό, με τα γαλλικά κρουασάν και τη βελγική σοκολάτα, ρίχνοντας μια ματιά στα σκιερά και μυστηριώδη τευτονικά δάση. Το πρόγευμα είναι μια μεγάλης διάρκειας ιεροτελεστία.[...]
Ο κόσμος του τρένου είναι ένας κόσμος επιτυχημένων επιχειρηματιών, υπεροπτικών διπλωματών, χάρις τόσο στην προσωπική τους περιουσία, όσο και στα κρατικά μυστικά που κουβαλούν στον χαρτοφύλακά τους - άνθρωποι που βιάζονται να φτάσουν στον προορισμό τους, γι' αυτούς η πολυτέλεια του τρένου είναι μόνο για να περάσει ο χρόνος ευχάριστα. [...] Κι αυτός ο κόσμος διαπλέκεται με πρίγκιπες και βασιλείς, παρατηρεί κανείς περισσότερο τις λίγες επιβάτιδες του τρένου - εξ ου και ο μύθος που δημιουργήθηκε γι' αυτές - οι οποίες αναγκαστικά καθίστανται ωραίες, μυστηριώδεις, κατάσκοποι, τυχοδιώκτες, σχεδόν Μάτα Χάρι. [...] Το Οριάν φτάνει στη Βιέννη το βράδυ στις 8 και 13 ακριβώς. Ανάμεσα στους νέους επιβάτες βρίσκονται Βρετανοί, που έχουν έρθει με το εξπρές Οστάνδη - Βιέννη και με το κατευθείαν βαγόνι Καλαί - Βιέννη. [...] Προχωρημένη νύχτα το τρένο σταματά στη Βουδαπέστη, στις 2 και 10 τα χαράματα. Η αυστροουγγρική ειρήνη βασιλεύει στην Ευρώπη και κάνει την πόλη μια ήρεμη επαρχία, που δεν την αγγίζουν οι αντίπαλες επιρροές Αυστριακών και Ρώσων στα Βαλκάνια ή οι αντιδράσεις των σλαβικών και γερμανικών μειονοτήτων, που αρχίζουν να τραντάζουν την τεράστια αυτοκρατορία.
Στις 9 και 09 στο Βελιγράδι, πρωτεύουσα του σερβικού βασιλείου. Η άφιξη είναι ακριβής, εφόσον η διάβαση των συνόρων είναι σύντομη. Όμως οι οπλισμένοι στρατιώτες υπογραμμίζουν την αυξανόμενη ένταση μεταξύ Βελιγραδίου και Βιέννης. Το τρένο μένει για ώρα στην αποβάθρα κι ενώ οι σέρβοι τελωνειακοί εξετάζουν καχύποπτα τα διαβατήρια των επιβατών, τα οποία επιδεικνύουν οι υπεύθυνοι των βαγκόν λι, οι στρατιώτες επιτηρούν το τρένο. [...]
Ακολουθεί η διάβαση της Σερβίας στη διάρκεια της μέρας και η είσοδος στη Βουλγαρία, χώρα ιδιαιτέρως ταραγμένη πολιτικά.
Το βραδυνό σερβίρεται μετά την αναχώρηση από τη Σόφια, στις 9 και 03 και το τρένο κυλά ήρεμα στις βουλγαρικές γραμμές, τις χαμένες - τον χειμώνα - μέσα στις βαλκανικές χιονοθύελλες. Καμιά φορά, το χιόνι ακινητοποιεί τον συρμό και το προσωπικό με τους μηχανοδηγούς αναζητούν βοήθεια σε γειτονικά χωριά που οι κάτοικοί τους έκπληκτοι, καβάλα σ' έναν γάιδαρο έρχονται να θαυμάσουν το ωραιότερο τρένο του κόσμου.
Το βλέπουν να έχει σταματήσει δίπλα σ' ένα χοιροστάσιο, απ' όπου ακούγονται οι φωνές των ζώων. Φωνές που διαπερνούν την ήρεμη χιονισμένη νύχτα, μπαίνουν απ' τα παράθυρα και τις βαρειές κουρτίνες διακόπτοντας τον ύπνο της κόρης του Λίστ, της Κόζιμα Βάγκνερ, κόρης και συζύγου μουσικών, που άλλους ήχους συνήθιζε ν' ακούει.
Κατόπιν, μέσα στη νύχτα - το Οριάν προτιμούσε τα σκοτεινά, μυστηριώδη συνοριακά φυλάκια - το πέρασμα στην Οθωμανική αυτοκρατορία, της οποίας ο Σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ Β' επιδίδεται σε σφαγές ενοχλητικών μειονοτήτων και συγχρόνως προσπαθεί να συγκρατήσει την ανανεωτική επανάσταση των νεοτούρκων. Οι καχύποπτοι τελωνειακοί, οι στρατιώτες και οι συνοριακοί χωροφύλακες σχηματίζουν μια νυχτερινή ομάδα υποδοχής που μόνο με την ικανότητα του προσωπικού αντιμετωπίζεται.
Επιτέλους, η Κωνσταντινούπολη στις 4 και 00 τα ξημερώματα, σύμφωνα με το δρομολόγιο. Τα δύο μηδενικά που υποδηλώνουν τα λεπτά, δίνουν μια ακρίβεια χαριτωμένη όσο και ρομαντική. Η τελευταία νύχτα της διαδρομής είναι και η πιο δύσκολη. Εκτροχιασμοί πάνω σε μονές γραμμές, επιθέσεις ληστών που απαιτούν λύτρα, χιονοστιβάδες. [...]
Οι ταξιδιώτες, μετά την άφιξη του τρένου μεταφέρονται στο ξενοδοχείο Πέραν Παλλάς, που η εταιρία η ίδια κατασκεύασε. Η περιπέτεια των 3.186 χιλ. Τελείωσε. Κράτησε σχεδόν 3 μέρες. Οι ταξιδιώτες αφήνουν με κάποια λύπη την πολυτέλεια του μικρού τους διαμερίσματος και δίνουν φιλοδώρημα στο προσωπικό, που αμέσως σηκώνει τις δερμάτινες βαλίτσες. Κοιτάζουν τον Βόσπορο, κατευθύνοντας το βλέμμα τους στην Ασία.