| Κριτικές
Κριτική της Ιλεάνας Δημάδη για την Αρπαγή της Ηνωμένης Ευρώπης
Η αρπαγή της Ηνωμένης Ευρώπης του Μηνά Ι. Αλεξιάδη.
Σκηνοθεσία: Τατιάνα Λύγαρη
Μια σύγχρονη κωμική όπερα τσέπης κάνει την ανατροπή και γίνεται η παράσταση – έκπληξη της σεζόν: ο μύθος της αρπαγής της Ευρώπης διακτινίζεται στο σήμερα και παρουσιάζεται με τη μορφή ενός μετα – μποστικού μουσικοθεατρικού σκέρτσου στο μετα – ρομαντικό περιβάλλον της θεατρικής αμαξοστοιχίας.
Ο Μποστ θα ήταν περήφανος. Το έργο του Μηνά Αλεξιάδη προκαλεί από την πρώτη στιγμή γενική θυμηδία: οι στίχοι του λιμπρέτου του είναι ευφάνταστοι και σπινθηροβόλοι, αιφνιδιαστικά εύστοχοι, κάποτε εσκεμμένα ναϊφ και παιδιάστικοι κι άλλοτε οξυδερκείς και πολιτικοποιημένοι. Θέλετε ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα; «Οδύνες μ’ έζωσαν και πόνοι, ω Πήγασε, μικρό μου πόνι», αναφωνεί ο Απόλλωνας, «της Ένωσης θέ να σηκώσω βάρος, ευπρόσδεκτος συ Κοσσοβάρος», δηλώνει ο Δίας, «μετά τας τόσας δοκιμάς για αγωγούς στη Σόφια έγιν’ η σύνοδος κιμάς», σχολιάζει η αρπαγμένη Ευρώπη. Αν δεν μπήκατε ήδη στο νόημα, η «Αρπαγή της Ηνωμένης Ευρώπης», το τελευταίο πόνημα του συνθέτη, μουσικολόγου κι επίκουρου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Μ.Ι. Αλεξιάδη, είναι μια πρωτότυπη κωμική όπερα σε έμμετρο στίχο, η οποία σχολιάζει με σατιρική διάθεση γνωστές, επίκαιρες και φλέγουσες πτυχές – κοινωνικές, πολιτικές, οικολογικές και οικονομικές – της διευρυμένης Ευρώπης. Αφορμή στέκεται ο γνωστός μύθος της αρπαγής της Ευρώπης από τον μεταμορφωμένο σε ταύρο Δία. Μόνο που εδώ ο θεός των θεών ταυτίζεται με την υπερδύναμη των ΗΠΑ και η νεαρή νύμφη με τη Γηραιά Ήπειρο, η οποία βέβαια διατελεί πλέον σε καθεστώς Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μολονότι, όμως, «διατηρούνται η τυπολογία και τα ιδιωματικά χαρακτηριστικά της κωμικής όπερας, όπως η μεταμφίεση, η πλάνη περί την ταυτότητα (Ταύρος / Ζευς), τα επεισοδιακά ζευγαρώματα και η αναπάντεχη πλοκή», όπως επισημαίνει και ο ίδιος ο συνθέτης, παρατηρούμε πως το ποιητικό κείμενο δεν ενορχηστρώνεται, ούτε τραγουδιέται όπως μια κλασική όπερα buffa ή ένα παιχνιώδες δράμα. Μην προσδοκάτε ν’ ακούσετε άριες και ρετσιτατίβο με την «παραδοσιακή» έννοια˙ τα στροφικά τραγούδια και οι τραγουδισμένες πρόζες έχουν εδώ τον πρώτο ρόλο. Με το αναφαίρετο δικαίωμα της αυθαιρεσίας που παρέχουν το μιούζικαλ ή το καμπαρέ, η μουσική σύνθεση χαρακτηρίζεται από μια πανσπερμία διαφορετικών στιλ: από έθνικ, λάτιν, τάνγκο, βαλς και σάμπα μέχρι έντεχνους ελληνικούς και λαϊκότροπους ρυθμούς. Όπως δηλαδή βλέπουμε τον αρχαιοελληνικό μύθο να υφίσταται ένα γενναίο μετασχηματισμό προς το σκωπτικότερο, έτσι ακούμε και τη μουσική να στρέφεται προς το… διαπολιτισμικότερο. Γνωστές μελωδίες των Κουρτ Βάιλ, Άστορ Πιατσόλα, Νίνο Ρότα, Μάνου Χατζηδάκι, Μίκη Θεοδοωράκη και Χαράλαμπου Γαργανουράκη εισάγονται με άνεση στο ευφάνταστο «μίξερ» του Αλεξιάδη. Καταλήγουμε τελικά σ’ έναν πλουραλισμό μουσικών στιλ κι ένα διαπολιτισμικό spectrum, στο οποίο εντάσσεται το έργο αποκτώντας αυτόματα την ιδιοσυγκρασιακή ειδολογική του αυτονομία αλλά και μια παράδοξη υφολογική αρμονία.
Στην εύθυμη και ζωηρή σκηνοθεσία της Τατιάνας Λύγαρη – η πιο αρμόδια, πεπειραμένη και ικανή να «χωρέσει» μια όπερα σ’ ένα βαγόνι τρένου -, ο Δίας (Θανάσης Βλαβιανός) παίζει ηλεκτρικό μπάσο και μπαγλαμά, ο Απόλλωνας (Ανδρέας Στεργίου) κιθάρα και μαντολίνο, η Ευρώπη (Τίνα Γιωτοπούλου) φλογέρα και κρουστά, ενώ η Ευαγγελία Τσιάρα συμπληρώνει τη διανομή ως αφηγήτρια – τραγουδίστρια μετά κρουστών και καστανιετών και ο Ανδρέας Σταματόπουλος συνοδεύει τον τετραμελή θίασο στο πιάνο. Παρόλο που όλοι οι συντελεστές δίνουν φανερά τον καλύτερό τους εαυτό σε επίπεδο τόσο υποκριτικό όσο και τραγουδιστικό, δεν μπορούμε παρά να διακρίνουμε τον Θανάση Βλαβιανό για την σπάνια σκηνική ευγένεια που διαθέτει: ως γιάπης και τρελιάρης Ζευς Ολυμπίδης, αρκούντως αφελής και δεόντως καταφερτζής, μοιάζει να βρήκε ένα ρόλο ταιριαστό.
Αν, λοιπόν, αναζητάτε ένα μουσικοθεατρικό θέαμα υψηλού γούστου, με άφθονες δόσεις αβίαστου γέλιου, η παράσταση στο ατμοσφαιρικό βαγόνι του Orient Express, με το σοβαρό μουσικολογικό της υπόβαθρο, την ποπ διάθεση και το σατιρικό οίστρο, φαντάζει ιδανική επιλογή˙ θα λέγαμε πως συνιστά ένα «μη χάσεις» για όσους δεν έχουν ποτέ επισκεφθεί την περίφημη αμαξοστοιχία-θέατρο στο Ρουφ. Τα μόνα «εμπόδια» σε αυτήν την αυθεντικά πρωτότυπη θεατρική έξοδο μπορεί ν’ αποδειχτούν α) το «τσιμπημένο» αντίτιμο αν επιλέξετε την πιο ολοκληρωμένη εκδοχή μετά δείπνου και β) το ιδιαίτερης «θερμοκρασίας» χιούμορ του έργου, το οποίο μπορεί κάλλιστα να ιδωθεί από έναν θεατής διαφορετικής ιδιοσυγκρασίας ως ένα κουραστικό μακροσκελές ευφυολόγημα, ένα σουρεαλιστικής πνοής σκέρτσο που βρίθει έμμετρων λογοπαιχνίων και ομοιοκατάληκτων αστεϊσμών, εμμένοντας με πείσμα στον ίδιο γελοιογραφικό τόνο.
Με το αναφαίρετο δικαίωμα της αυθαιρεσίας που παρέχουν το μιούζικαλ ή το καμπαρέ, η μουσική σύνθεση χαρακτηρίζεται από μια πανσπερμία διαφορετικών στιλ.
ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ
Ιλεάνα Δημάδη |
Αρχείο .doc