Θεατρικό Βαγόνι

Φετίχ και ταμπού
Αν μάκρυνα την εισαγωγή είναι για να ειδοποιήσω τον προσεχή θεατή του έργου «Το κολιέ της Ελένης» της Καρόλ Φρεσέτ, που παίζεται με επιτυχία στο «Τρένο στο Ρουφ» από την πάντα πρωτότυπη σε δραματολογικές ανακαλύψεις Τατιάνα Λύγαρη.

Η Καναδή συγγραφέας, που τίμησε με την παρουσία της μάλιστα την πρεμιέρα του έργου, έχει γράψει ένα αφοπλιστικά απλό δράμα κριτικής των ηθών, αλλά στο βάθος του ο καθένας ευαίσθητος άνθρωπος θα μπορούσε να διακρίνει μια καίρια και σχεδόν τραυματική ανάλυση των σύγχρονων ηθών, των νοοτροπιών και των τρεχουσών αξιών του πολιτισμού μας.

Το κυρίαρχο θεωρητικό ερώτημα απ΄ όπου ξεκινά για να καταλήξει η συγγραφέας είναι: Ποια είναι τα ταμπού και τα φετίχ του δυτικού πολιτισμού; Τι επενδύει σ΄ αυτά, γιατί επικαλείται τη δύναμή τους και πώς υφίσταται την απώλειά τους ή την προσβολή τους ή την απαξίωσή τους;

Η σύγχρονη επιστήμονας από τον «πεπολιτισμένο» κόσμο μετέχει σ΄ ένα επιστημονικό συνέδριο για το περιβάλλον σε μια από τις πολυτάραχες πολυεθνικές, πολυθρησκευτικές χώρες της Εγγύς Ανατολής, πιθανόν το Λίβανο. Στις τουριστικές της περιπλανήσεις στην πρωτεύουσα χάνει το κολιέ της, όχι ιδιαίτερα ακριβό, αλλά επενδυμένο με συναισθηματικές και άλλες συμβολικές σημάνσεις προσωπικής ιστορίας. Αγκιστρωμένη πάνω στη συναισθηματική του συμβολική, με όλες τις προκαταλήψεις του ατομικού μας βίου, παρ΄ όλη την ορθολογιστική επιστημονική της πανοπλία, με εμμονή, πανικό, βιώνοντας σωρευτικά την απώλεια και αναζητώντας το στα μέρη που επισκέφτηκε, συναντά τη ζωή, τις επενδύσεις, τα τραύματα και τα άλλα ταμπού και φετίχ του ντόπιου πολιτισμού. Δύο συστήματα αξιών, δύο τρόποι ζωής, δύο συναισθηματικά τοπία συγκρούονται, αλληλοπεριχωρούνται και οι αξίες του καταναλωτικού πολιτισμού της Δύσης γελοιοποιούνται. Οι επενδυμένες στα φτηνά φετίχ ιδέες ξεγυμνώνονται όταν αντιπαρατίθενται με τον φόνο, τη φτώχεια, την ανεργία, την πείνα. Όταν οι εκατέρωθεν προσδοκίες του βίου, οι επιθυμίες, οι ανάγκες συγκρίνονται κατ΄ αντιμολίαν, ο κόσμος μας δεν είναι απλώς αστείος, γελοίος, φτηνός, είναι αλαζονικά, επηρμένα υβριστικός, αλλά η Υβρις του δεν οδηγεί στην τραγωδία και ως εκ τούτου δεν υπάρχει ούτε μετάνοια ούτε κάθαρσις παθών. Είναι συνταρακτικά απλό, όπως όλα τα πυρηνικά συμπυκνωμένα νοήματα που περιέχουν μεγατόνους εκρηκτικής ύλης γεγονότα.

Λιτές συναισθηματικές φορτίσεις
Η Τατιάνα Λύγαρη είχε στη διάθεσή της μιαν έξοχη μετάφραση της Μαρίας Ευσταθιάδη, είχε πάντα τη λιτή εικαστική παρέμβαση της Ντόρας Λελούδα, την περιεκτική κίνηση της Ζωής Χατζηαντωνίου, τους φωτισμούς του Βλασόπουλου, το περιβάλλον με τα βίντεο της Μαριάννας Στραπατσάκη. Και είχε τη σκηνοθετική ευαισθησία που έπρεπε να εξαντληθεί σε μετρημένες, λιτές συναισθηματικές φορτίσεις για να αποφευχθεί πάση θυσία το μελό που καιροφυλακτεί. Και τα κατάφερε. Δίδαξε τον εαυτό της, σε μια από τις πληρέστερες και λιτότερες ερμηνείες της, και τους δύο ηθοποιούς που συμπλήρωναν τη διανομή σωστές δόσεις εντάσεων και προσεγγίσεων, καχυποψίας και έλξεως, δυσπιστίας και κατανόησης. Εκτός λοιπόν από την πράγματι συνταρακτική δική της μεταμόρφωση, ο Βαγγέλης Ρόκκος σχεδιάζει με τρόπο αποκαλυπτικό τους ρόλους που υποδύεται αναδεικνύοντας ένα σπάνιας ευαισθησίας ταλέντο με έξοχη εξωτερική και εσωτερική τεχνική.

Η Ανατολή Αθανασιάδου συνθέτει ένα μικρό πολύτιμο υποκριτικό διαμαντάκι πάνω στο μοτίβο του πένθους, της απώλειας, της πίστης και του κισμέτ.

Τα πάθη των άλλων
Η ηρωίδα της Φρεσέτ ταράζεται, διά του πάθους μαθαίνει με τη διαφορά πως η μάθησή της είναι τα πάθη των άλλων. Η Κάθαρσή της είναι φιλανθρωπική, συναισθηματική και ελεήμων. Φτάνει;

Είναι μια πρόκληση για σκέψη ώστε να ευοδωθεί το μήνυμαάτεγκτο ερώτημα του έργου: «Μπορούμε να ζούμε άλλο έτσι;».

ΤΑ ΝΕΑ
Κώστας Γεωργουσόπουλος

 Αρχείο .doc 

Το Τρένο γεμίζει συγκίνηση

Μια ελεγεία στην απώλεια, το έργο της Καρόλ Φρεσέτ «Το κολιέ της Ελένης» που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Τατιάνας Λύγαρη στο Θεατρικό Βαγόνι

Εντυπωσιασμένη. Από την ενέργεια, την οικειότητα και την αμεσότητα του χώρου. Συνεπαρμένη. Από το γεγονός ότι για πρώτη φορά άκουσε το κείμενό της στα Ελληνικά. Γοητευμένη από την παράσταση δήλωνε την Παρασκευή το βράδυ, η γαλλόφωνη Καναδή συγγραφέας Καρόλ Φρεσέτ. Η τελευταία παρακολούθησε την επίσημη πρεμιέρα του έργου της «Το κολιέ της Ελένης», μια ελεγεία για την απώλεια, τοποθετημένη στο ρεαλιστικό τοπίο μιας ρημαγμένης από τον πόλεμο πόλης, σε σκηνοθεσία Τατιάνας Λύγαρη, που ανέβηκε στο Θεατρικό Βαγόνι της Αμαξοστοιχίας - Θεάτρου το «Τρένο στο Ρουφ». Γραμμένο το 2001 στη Βηρυτό και μεταφρασμένο ήδη στα Γερμανικά, στα Πορτογαλικά, στα Αγγλικά (και τώρα και στα Ελληνικά από τη Μαρία Ευστρατιάδη), το έργο αντλεί τη θεματολογία του από την καθημερινότητα της Μέσης Ανατολής, αναδεικνύοντας την παγκόσμια, πλέον, ηθική και κοινωνική απαίτηση για ισότητα και ειρήνη.

Είναι ένα «μαργαριτάρι» ανθρωπισμού, γεμάτο συγκίνηση και αισιοδοξία που οδηγεί τον Βορρά να δει τον Νότο, τη Δύση να δει την Ανατολή, τις αντιθέσεις, τις αντιφάσεις τους αλλά και το παντοδύναμο κοινό στοιχείο τους, που είναι η ανθρώπινη υπόσταση. Ταυτόχρονα αποδεικνύει ότι το θέατρο μπορεί να μην αλλάζει τον κόσμο, αλλά σίγουρα μπορεί ν αλλάξει τη ματιά μας γι αυτόν.

Πάνω σε αυτούς τους δύο άξονες πάτησε η σκηνοθεσία της Τατιάνας Λύγαρη (κρατά και τον πρωταγωνιστικό ρόλο), παρουσιάζοντας μια παράσταση δεμένη και μεστή.

Με προβολές που «αγκάλιαζαν» τον χώρο κι ανάλογους ήχους, δημιούργησε μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, ταιριαστή στον τόπο δράσης της ιστορίας.

Εκμεταλλευόμενη, όπως πάντα, το κάθε τετραγωνικό εκατοστό του θεάτρου-βαγονιού πέτυχε μια άριστη χωροταξία κι έδωσε στα πρόσωπα την άνεση να κινηθούν σωματικά αλλά και «ψυχικά».

Ο Βαγγέλης Ρόκκος (Ναμπίλ) και η Ανατολή Αθανασιάδου (Σάρα) απέδωσαν με πειστικότητα τους ρόλους τους, ενώ η ίδια η Τατιάνα Λύγαρη υποδύθηκε την Ελέν, μία γυναίκα από τη Δύση, που συμμετέχει σ' ένα συνέδριο σε μια ζεστή και χαοτική πόλη της Μέσης Ανατολής. Σε μια βόλτα της χάνει ένα μικρό κολιέ με άσπρες πλαστικές πέρλες. Σε μία τρελή αναζήτηση ψάχνει αυτό το ταπεινό και εύθραυστο αντικείμενο στους πολυσύχναστους και δαιδαλώδεις δρόμους της πόλης. Ο Ναμπίλ, ένας ταξιτζής, είναι ο οδηγός και προστάτης της σ' αυτή την ξέφρενη κούρσα.

Η αναζήτηση την οδηγεί και σε μια πιο προσωπική αλήθεια που αφορά τη δική της ζωή και το δικό της αίσθημα απώλειας, σε μια ευαίσθητη διαδρομή γνώσης και συνειδητοποίησης. Μέσα από την κατανόηση του άλλου που μιλάει άλλη γλώσσα και έχει άλλη νοοτροπία αλλά βιώνει τα ίδια αισθήματα απώλειας, μοναξιάς και αγιάτρευτου πόνου, η Ελέν μετακινήθηκε ως προς τις αντιλήψεις της, κατάφερε να αντιμετωπίσει τους φόβους και τις αμφιβολίες της και να αποδεχτεί τις προσωπικές της απώλειες.

Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ
Αντιγόνη Καράλη

 Αρχείο .doc 

Στα σοκάκια της Μέσης Ανατολής
Το κολιέ της Ελέν, της Καρόλ Φρεσέτ

Το κολιέ της Ελέν, κείμενο θεατρικό με αφηγηματικά κομμάτια, διαθέτει όλες τις αρετές της παραδοσιακής γραφής. Είναι όμορφο, συγκινητικό και ταυτοχρόνως συγκρατημένο: δεν αφήνεται σε εύκολους συναισθηματισμούς και υπερβολές. Και, πάνω απ΄όλα, υπηρετεί την ιστορία του, την περιπλάνηση δηλαδή της Ελέν, μιας γυναίκας από τη Δύση, στους άναρχους δρόμους και τα σοκάκια μιας πόλης στη Μέση Ανατολή. Η Ελέν θα χάσει ένα μικρό κολιέ, πολύτιμο για την ίδια. Θα το ψάξει με όλες της τις δυνάμεις. Θα βρεθεί να μιλά με αγνώστους που θρηνούν δικές τους απώλειες, κυρίως ανθρώπινες. Δεν υπάρχουν περιττά λόγια εδώ, μόνο η ανάγκη για ανθρώπινη επαφή. Το ταξίδι της Ελέν στον κόσμο της Ανατολής δεν είναι ανώδυνο. Στο τέλος του δρόμου, ωστόσο, εκεί που φτάνει με τον φύλακα – άγγελό της, τον ταξιτζή Ναμπίλ, υπάρχει η ανακούφιση ότι δεν είμαστε μόνοι.

Το έργο της Καναδής Καρόλ Φρεσέτ, γραμμένο το 2001 στη Βηρυτό, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα (σε μετάφραση της Μαρίας Ευσταθιάδη). Η Τατιάνα Λύγαρη στήνει, στο στενό σκηνικό χώρο του βαγονιού, μια παράσταση λιτή και ταυτοχρόνως πλήρη, αποδεικνύοντας ότι στο θέατρο μπορείς να κάνεις θαύματα με ελάχιστα μέσα: ένα στριφογύρισμα χεριών γίνεται αμέσως κυκλική επικίνδυνη σκάλα, όπως και μια μελετημένη γεωμετρία και κινησιολογία ανάμεσα σε δύο σώματα δίνει την αίσθηση του περιορισμένου χώρου ενός ταξί. Δεκάδες εικόνες της Ανατολής παίρνουν σάρκα και οστά μπροστά στα μάτια μας, μόνο με τη γλώσσα του σώματος και τους φωτισμούς του Νίκου Βλασόπουλου.

Η Τατιάνα Λύγαρη δεν αφήνει τίποτα στην τύχη όσον αφορά την ερμηνεία της στο ρόλο της Ελέν. Δουλεύει θαυμάσια τη δύσκολη εναλλαγή ανάμεσα στα θεατρικά και στα αφηγηματικά μέρη, και ζωντανεύει την Ελέν με όλες της τις λεπτομέρειες, από το ανεπαίσθητο τρεμούλιασμα της φωνής έως και τις παραμικρές κινήσεις των χεριών. Εξαιρετικός είναι και ο Βαγγέλης Ρόκκος ως ταξιτζής Ναμπίλ (και όχι μόνο), που χτίζει με οικονομία και σιγουριά την εκάστοτε φιγούρα του. Όμορφή πινελιά η Ανατολή Αθανασιάδου στον μικρό της ρόλο.

ΔΙΦΩΝΟ
Νίκη Ορφανού

 Αρχείο .doc 

ΤΟ ΚΟΛΙΕ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ

Η συγγραφέας του έργου Καρόλ Φρεσέτ αφουγκράζεται την εμπόλεμη ζώνη της Μέσης Ανατολής, όπου η επιβίωση είναι το κατεξοχήν πρόβλημα, και καταγράφει σ’ ένα ρεαλιστικό χωροχρόνο τις αγωνίες των ηρώων της σε σχέση με την πραγματικότητα. Ουσιαστικά είναι μια παράσταση μονολόγων/εξομολογήσεων, η οποία επιτρέπει στον θεατή να εισπράξει αυτό που ο ίδιος έχει ανάγκη μέσα από τις λέξεις. Το επίτευγμα της σκηνοθέτιδας και πρωταγωνίστριας Τατιάνας Λύγαρη βρίσκεται στην πρόταση που καταθέτει για ένα θέατρο πανανθρώπινο. Επέλεξε ένα έργο που μας καλεί να παρακολουθήσουμε μια ιστορία, αλλά παράλληλα μας εντάσσει υπόγεια στην αλληγορική διάσταση της γραφής της Φρεσέτ, η οποία αγγίζει το θέμα της αναζήτησης της ατομικής ταυτότητας και της εθνικής ελευθερίας.

Ευαισθησία, ιδεαλισμός και πολύ καλές ερμηνείες. Εκφραστική ήταν η Τατιάνα Λύγαρη, μετρημένος ο Βαγγέλης Ρόκκος και συγκινητική η Ανατολή Αθανασιάδου. Είναι αξιοθαύμαστη η ευκολία με την οποία κινούνται στο μικρό σκηνικό χώρο. Μόνη παρατήρηση το ότι η μικρότερη διάρκεια ίσως έκανε την αφήγηση ακόμα πιο σφιχτή. Εμείς φύγαμε από την παράσταση προβληματισμένοι υπό το βάρος της πιο βασικής ευθύνης: κουβαλάμε στους ώμους μας την υπόθεση ολόκληρου του κόσμου• ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τον καθένα ξεχωριστά.

ΑΘΗΝΟΡΑΜΑ
Μαρία Κρύου

 Αρχείο .doc 

Το Κολιέ της Ελένης

Αν με ρωτήσετε τι με ακολουθεί ακόμη, μέρες πολλές αφότου είδα την παράσταση, θα σας πω τρία πράγματα: το βαθύ ανατολίτικο βλέμμα, γεμάτο καημό, του Βαγγέλη Ρόκκου, οι εσωτερικοί κραδασμοί της Τατιάνας Λύγαρη, το βουβό πένθος της Ανατολής Αθανασιάδου. Ένα δύσκολο στην απόδοσή του έργο, μέσα στα ελάχιστα τετραγωνικά ενός βαγονιού, ευτύχησε σκηνοθετικά και υποκριτικά χάρη σε μια έξοχη διανομή και σε μια «πνιγμένη» συγκίνηση που διαπνέει το έργο και που γλαφυρά αλλά εξαιρετικά ρεαλιστικά αποδίδουν οι τρεις πρωταγωνιστές. Και οι τρεις ηθοποιοί δημιουργούν εικόνες με το παίξιμό τους, αναπαριστούν την πόλη όπου διαδραματίζεται η δράση, απελευθερώνουν αισθήματα, μυρωδιές, χρώματα, σκόνη, χώμα, πάθη… Και όλα αυτά μέσα σε έναν περιορισμένο χώρο, ένα απίστευτα λιτό σκηνικό, με εργαλείο το σώμα και την ψυχή τους. Η σκηνοθεσία είναι γρήγορη, σε βάζει αμέσως στο νόημα, δημιουργεί εικόνες από το πουθενά. Πολύ καλή η μετάφραση της Μαρίας Ευσταθιάδη και η κίνηση της Ζωής Χατζηαντωνίου. Μια δουλειά ιδιαίτερη, που έρχεται να σε ταρακουνήσει, να θυμίσει τις συνταρακτικές διαφορές ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση και να σου αμφισβητήσει, εντέλει, τις αξίες του καταναλωτισμού.

DOWN TOWN
Αναστασία Παρετζόγλου

 Αρχείο .doc 

Να βγεί κανείς ή να μη βγει;

ΘΕΑΤΡΟ Ζώντας άνετοι και εφησυχασμένοι στον δυτικό «πολιτισμένο» κόσμο μπορούμε να αγνοούμε βάσανα αλλοεθνών με κατεστραμμένα σπίτια, διαλυμένες οικογένειες ένεκα πολέμου; Το «κολιέ της Ελένης» της Κάρολ Φρεσέτ στο Τρένο στο Ρουφ ταρακουνάει συνειδήσεις, προσφέρει συγκίνηση. Σκηνοθετώντας λιτά, η Τατιάνα Λύγαρη ερμηνεύει έξοχα μια δυτική γυναίκα στη Βηρυτό, που αναζητώντας ένα χαμένο κολιέ, υφίσταται εσωτερικούς κραδασμούς γνωρίζοντας τσακισμένους κι αξιοπρεπείς ανθρώπους που προσπαθούν να ορθοποδήσουν (θαυμάσιοι στους ανατολικούς ρόλους, Βαγγέλης Ρόκκος, Ανατολή Αθανασιάδου).

Σαββατιάτικη ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Γιώργος Βιδάλης

 Αρχείο .doc 

«Το κολιέ της Ελένης» της Καρόλ Φρεσέτ στην Αμαξοστοιχία-Θέατρο «το Τρένο στο Ρουφ»

«Το χρονικό μιας περιπλάνησης»

… Η Τατιάνα Λύγαρη έστησε καρέ-καρέ τα μικροεπεισόδια της δράσης δίνοντας έμφαση στην αφηγηματική δομή του κειμένου. Καλαίσθητα τα κοστούμια της Ντόρας Λελούδα δίνουν το στίγμα των ιδιοτήτων των προσώπων αποφεύγοντας τη φλυαρία. Καίριοι οι φωτισμοί του Νίκου Βλασόπουλου και λειτουργικά τα βίντεο της Μαριάννας Στραπατσάκη.

Τρυφερή και ανθρώπινη η Ελέν της Τατιάνας Λύγαρη. Ο Βαγγέλης Ρόκκος υποδύεται εξαιρετικά τέσσερα διαφορετικά πρόσωπα, τον ταξιτζή Ναμπίλ, έναν εργοδηγό, έναν άνδρα και έναν πλανόδιο. Συγκινητική η Σάρα της Ανατολής Αθανασιάδου.

Στο πρόγραμμα υπάρχει η στρωτή και ρέουσα μετάφραση της Μαρίας Ευσταθιάδη και κάποια ενδιαφέροντα κείμενα.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ

 Αρχείο .doc 

«Το τρένο στο Ρουφ» κατέχει από το 1996 μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά των θεατών, αποτελώντας έναν ιδιαίτερο χώρο και μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία στον αθηναϊκό πολιτιστικό χώρο. Και η ελληνική πρεσβεία ακριβώς αυτό αποφάσισε να προτείνει στο Λίβανο, μια πρόγευση ελληνικού πολιτισμού, όπως δήλωσε ο Πρέσβης της Ελλάδας στο τέλος της παράστασης. «Μια γεύση ελληνικού θεάτρου και μια μικρή συμβολή της Ελλάδας με στόχο να συμβάλει στην ομαλοποίηση της καθημερινής ζωής της Βηρυτού».

L’ HEBDO MAGAZINE

Λίβανος

 Αρχείο .doc 

Σε μια πρώτη ανάγνωση, έχουμε την εντύπωση ότι πρόκειται για μια κοπιαστική και μάταιη αναζήτηση, αλλά, πολύ γρήγορα, το Κολιέ της Ελένης –αυτός είναι ο τίτλος του θεατρικού έργου που παρουσιάστηκε προχτές στο θέατρο Al Madina της Βηρυτού γίνεται το μέσο που θα μας οδηγήσει βαθιά στα βάσανα ενός λαού, θα μας φέρει κοντά στις καθημερινές έγνοιες του, και το ταξίδι της αναζήτησης θα γίνει πιο σημαντικό από το ίδιο το κολιέ, αν τελικά βρεθεί.

Μια τρίτη οθόνη προορίζεται για τη γαλλική μετάφραση των διαλόγων που γίνονται στα ελληνικά. Μια λεπτομέρεια που πρέπει να επισημάνουμε: ούτε για μια στιγμή το κοινό δεν έχει την αίσθηση ότι παρακολουθεί μια παράσταση σε μια γλώσσα που αγνοεί, χάρη στο εξαιρετικό παίξιμο της Λύγαρη, που έχει μπει εντελώς στο πετσί του ρόλου της, όπως και των δύο άλλων ηθοποιών, του Βαγγέλη Ρόκκου και της Ανατολής Αθανασιάδου. Οι εκφράσεις των προσώπων τους σε κάνουν να ξεχνάς να στραφείς στην οθόνη για τη μετάφραση. Μια παράσταση επαγγελματιών.

Η σκηνοθέτιδα συνεχίζει να οδηγεί το κοινό της από δράμα σε δράμα, στους κόλπους μιας κοινωνίας που βιώνει μια απύθμενη οδύνη: άνθρωποι με σάρκα και οστά που η ιστορία ενός χαμένου κολιέ τους πληγώνει και τους κάνει να εξεγείρονται. Και η πόλη παραμένει βυθισμένη στην οχλοβοή και το θόρυβο, με «οδηγούς που κορνάρουν», όπως λέει η Ελένη σε κάποια σκηνή.

An Nahar
Λίβανος

 Αρχείο .doc