Θεατρικό Βαγόνι

Ο Ελληνας Αντερσεν στο σανίδι
Πήγασος ελευθερίας και μύθου επί πτερύγων αμαξοστοιχίας «Και το τρένο να φτάνει και να μπαίνουν κάποιες αχνές μορφές, αγρυπνισμένες, κι άλλες, χλωμές κι αγνώριστες, να βγαίνουν και ξεχνιούμαστε κι εμείς, ξένοι στις ξένες» ΡΩΜΟΣ ΦΙΛΥΡΑΣ «Πρωινο τρένο», «Γυρισμοί» 1919

Ο Ευγένιος Τριβιζάς, εγκληματολόγος το επάγγελμα, έχει δώσει πολλές επιστημονικές μελέτες ανάλογης θεματικής. Το σπουδαιότερο είναι πως, ιδίως μέσα από την πολύτομη «Φρουτοπία» του, έχει χαρίσει στον ανήλικο και στον προ-έφηβο ανεκτίμητες ώρες υψηλής αισθητικής μέσα σε τρυφερό περιτύλιγμα που προετοιμάζει τον αυριανό πολίτη σ΄ένα σύστημα φαντασίας, εκπλήξεων και αξιών: ο θρυλικός δημοσιογράφος Πίκος Απίκος παρατηρεί και σχολιάζει τον αέναο πόλεμο του αγαθού κόσμου των φρούτων απέναντι στις βυσσοδομούσες εταιρείες ή στους φυσικούς τους εχθρούς, με νικητή πάντοτε το αγαθό και την αγνή φύση των πραγμάτων. Ο βαθύτερος μοραλίστας Τριβιζάς είτε με τα φρούτα του είτε με τα λυκάκια και τα γουρουνάκια διαθέτει έναν μαγικό και συνάμα αφοπλιστικό τρόπο να κατακτά την παιδική ψυχή με όπλα την αντιστροφή εννοιών, τον ευάρεστο αιφνιδιασμό, τον γλωσσικό πλούτο, την εκάστοτε ευφάνταστη ονοματοδοσία και το διδακτικό παραπεμπτικό λογοπαίγνιο –στοιχεία ερεθιστικά για τη νεανική πρόσληψη και πειστικά για την αθώα ακόμα αξιακή τους κλίμακα.

Δεν είναι, βέβαια, ούτε ο σκοπός μου ούτε και διαθέτω τη γνώση και την ικανότητα να εκδιπλώσω εδώ τον πολύπλευρο Τριβιζά. Παρακολούθησα όμως ένα έργο του για ενηλίκους («Ο έβδομος σταθμός-αποπλάνηση μιας κούκλας»), έργο που υπό ορισμένες περιοριστικές λεκτικές συνθήκες παίζεται αυτούσιο και για παιδιά και θα επικεντρωθώ σ΄αυτό.

Αλληγορία
Ο Τριβιζάς εδώ θέτει επί τάπητος το ζήτημα της ελευθερίας της τέχνης, καθώς την οικειοποιούνται και της αλλάζουν πρόσωπο όσοι την ποθούν, ενώ η ίδια κρατάει εσωτερικά αμόλυντη την ταυτότητά της και προσφέρεται όπως εκείνη θέλει αλλά δεν απαλλοτριώνεται ποτέ και από κανέναν. Η αλληγορία του είναι ενταγμένη –πώς αλλιώς;- στη λογική ενός ταξιδιού με τρένο στο Ρουφ, ευεργετική αλλά και εξαναγκασμένη χωροταξία σκηνοθεσίας της animatrice των εκεί θεατρικών εγχειρημάτων Τατιάνας Λύγαρη. Υποτίθεται πως υπό ένα αυταρχικό και αντιπνευματικό καθεστώς ταξιδεύουν, άλλοι κρυφά κι άλλοι φανερά, άνθρωποι της τέχνης καταδικασμένοι σε απαγχονισμό. Ο αστυνομικός επιθεωρητής που τους συνοδεύει όμως κάμπτεται από την ευαισθησία της παραβολής που οι καλλιτέχνες του εξιστορούν και αναβάλλει, με διάφορα προσχήματα, για τον επόμενο και τον επόμενο σταθμό την αποβίβαση –και άρα το τραγικό τους τέλος-, μέχρις ότου όλοι πεισθούν για την ελευθερία της ομορφιάς και οδηγήσουν σε αίσιο πέρας την περιπέτειά τους. Κεφαλαιώδη σημασία στο διδακτικό αυτό «παραμύθι» παίζει βέβαια η αποπλάνηση της κούκλας – Τέχνης, μιας νέας κοπέλας που σε κάθε σταθμό αλλάζει πρόσωπο σύμφωνα με την επιθυμία του νέου εκπορθητή της.

Αρετές
Το κείμενο είναι γραμμένο ως δροσερή έμπνευση και παρακολουθείται από τις γνωστές, γλαφυρότατες αρετές του Τριβιζά, τόσο στη δομή όσο και στη γλώσσα, τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο. Σοβεί όμως κίνδυνος, μια ευθύνη, θαρρώ επιμερισμένη ανάμεσα στη συγγραφή και στη σκηνοθεσία: οι διάφοροι «σταθμοί» του τρένου επαναλαμβάνονται κάπως κουραστικά για τον ενήλικο θεατή ο οποίος από ένα σημείο και πέρα γνωρίζει ακριβώς τι θα επακολουθήσει. Αντίθετα, η επανάληψη αυτή πιθανόν να γοητεύει τους μικρούς θεατές που αφήνονται στο θέαμα χωρίς επιφυλάξεις και γκρινιάρικους σχολιασμούς. Κατά τ΄αλλα, η Τατιάνα Λύγαρη κίνησε με σοφία εκατοστομέτρου τους ηθοποιούς της στον περιορισμένο χώρο. Η αιθέρια παντομίμα τους, ο συντονισμός τους, το παιγνίδι της σοβαροφάνειας για να αμβλυνθεί υφολογικά η αίσθηση του παραμυθιού, αλλά και οι πέπλοι μυστηρίου του παραμυθιού αυτού συνοδευμένοι από χιούμορ και συναισθηματικές μεταπτώσεις των ηρώων ανταποκρίθηκαν, πιστεύω, στις σκηνικές φιλοδοξίες του Τριβιζά αλλά και των θεατών της παράστασης. Η εργασία της Ντόρας Λελούδα στα σκηνικά αλλά ιδίως στα κοστούμια των οβιδιακών μεταμορφώσεων υπήρξε υποδειγματική όπως επίσης και εκείνη της Ζωής Χατζηαντωνίου στις φύσει «άβολες» χορογραφίες που φάνταξαν πλήρως αβίαστες. Ακεφη μου φάνηκε η μουσική του Σταύρου Γασπαράτου, ενώ το κείμενο τον είχε εφοδιάσει με τόσο ωραία τραγούδια.

Ερμηνείες
Ο Μανόλης Σορμαϊνης έπαιξε όπως απαιτούσε η σύλληψη, έναν βλοσυρό αλλά κατά βάθος καλοκάγαθο αστυνομικό επιθεωρητή, κατακτώντας μια αληθινά δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στο παίγνιο και στην εικονική πραγματικότητα της fable. Με την πείρα και την ευρεία γκάμα της, η Τζένη Σκαρλάτου εξασφάλισε τα μια βεντάλια υποκριτικών μεταβολών από την ηθελημένη συμβατικότητα μέχρι την απαγορευμένη λαγνεία που περιέχει το υλικό «δι΄ενηλίκους». Συγκινημένος μέσα στην αχλή του μύθου, ρεαλιστικός ή και βίαιος κατά περίσταση ο δυναμικός και ευέλικτος Γιώργος Τσιδίμης. Ο Ανδρέας Μαριανός, ο Σωτήρης Ταχτσόγλου, ο Γρηγόρης Γαλάτης, ο Χάρης Μπόσινας, η Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου και ο Δημήτρης Μενούνος υπηρέτησαν με νεύρο και χωρίς κενά τους υπόλοιπους ρόλους.

Η απαστράπτουσα και ηθολογούσα φαντασία του κορυφαίου στο είδος του Ευγένιου Τριβιζά, μη μηχανοδηγό στο σκηνοθετικό τιμόνι τη Λύγαρη, ταξίδεψαν το ακίνητο βαγόνι στην αεικίνητη επικράτεια της ελευθερίας και του ονείρου.

Καθημερινή
Γιάννης Βαρβέρης

 Αρχείο .doc 

Φανταστείτε μια χώρα όπου οι θεατρίνοι είναι του έθνους η καταισχύνη και οι βιολιστές οι ελεεινοί ληστές. Το αντιδικτατορικό παραμύθι του σούπερ σταρ των παιδιών έρχεται να χαϊδέψει τα κουρασμένα αφτιά των μεγάλων.

Δικτάτορες και οικονομολόγοι θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι το θέατρο, εν μέσω διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης, θα υπακούσει στο νόμο της φθίνουσας οριακής χρησιμότητας, θ΄αρχίσει να εκτιμάται ως «κατώτατο» αγαθό και θ΄αντικατασταθεί από πιο επείγουσες ανάγκες. «Ποτέ!», βρυχάται ο παραμυθάς και εγκληματολόγος Ευγ. Τριβιζάς, ακριβώς όπως η τίγρη από τη Σουμάτρα στον «΄Εβδομο Σταθμό» του. Στο αλληγορικό σύμπαν του έργου, ηθοποιοί και θεατές επιβαίνουν στο τρένο που εκτελεί το τελευταίο δρομολόγιο εξόδου από μια απολυταρχική χώρα, όπου η τέχνη θεωρείται αντιπαραγωγική, οι καλλιτέχνες λαίλαπα του έθνους και το θέατρο ματαιόσχολο επάγγελμα. Τρείς καταζητούμενοι θεατρίνοι (ο επικοινωνιακός Χ. Μπόσινας ως σπιρτόζος ζογκλέρ, η ντελικάτη Τζ. Παλαιοθόδωρου ως μπαλαρίνα και ο ευφρόσυνος Δ. Μενούνος ως αθεράπευτος ντράμερ) δραπετεύουν με το τρένο, αλλά συλλαμβάνονται για να θανατωθούν στον επόμενο σταθμό. Οι μελλοθάνατοι, σαν άλλες Σεχραζάντ, ζητούν τις δικές τους «Χίλιες και μία νύχτες»: να παίξουν θέατρο προκειμένου να καθυστερήσουν την εκτέλεσή τους. Μας αφηγούνται, λοιπόν, την αλληγορική περιπέτεια της Αμορφούλας, η οποία δεν είχε μορφή κι όποιος τη συναντούσε τη μεταμόρφωνε κατά βούληση σε σύμβολο του σεξ ή σε Γεωργία Βασιλειάδου. Η αύρα του παραμυθιού και η τρυφεράδα της παράστασης των αμετανόητων θεατρίνων τυλίγουν σταδιακά τους συνεπιβάτες τους: τον βλοσυρό επιθεωρητή που ερμηνεύει με αγέρωχη κωμικότητα ο Μ.Σορμαϊνης και τον χαζούλη υπαστυνόμο που αποδίδει μ΄ένα ρεσιτάλ γκαγκ ο ξεκαρδιστικός Γρ.Γαλάτης. Ο ευφάνταστος γλωσσοπλάστης Τριβιζάς, με το ιδιοσυγκρασιακό, ομοιοκατάληκτο χιούμορ –γνώριμο σε όσους μεγαλώνουν παιδιά, αλλά κουραστικό στην επανάληψή του, ειδικά σ΄αυτούς που δεν είναι εξοικειωμένοι με το ύφος του-, έγραψε αυτό το διηλικιακό παραμύθι ύστερα από παραγγελία της Τ.Λύγαρη. Εκείνη, πάλι, ενορχήστρωσε σκηνοθετικά τον πλούσιο και παραμυθώδη λόγο του σε μια άρτια και διόλου «παιδική» παράσταση, με δυνατότερο σημείο τις ερμηνείες του θιάσου (παίζουν επίσης οι Αν. Μαριανός, Σ.Ταχτσόγλου, Γ.Τσιδίμης, Τζ.Σκαρλάτου).

«Μια παράσταση φευγιό, ιδανική για το καταπιεσμένο από τη σοβαροφάνεια ενήλικο κοινό»

Αθηνόραμα
Ιλειάνα Δημάδη

 Αρχείο .doc 

Μια άρτια δομημένη παράσταση και με εξαιρετικές ερμηνείες και ιδιαίτερες σκηνοθετικές αποχρώσεις

Συγκυρία αβαρούς τύχης ή συνάντηση μηδαμώς οριζοντιωμένης αυτή του συγγραφέα παιδικών παραμυθιών Ευγένιου Τριβιζά και της σκηνοθέτιδας Τατιάνας Λύγαρη. ΄Εργο συζητήσιμης έμπνευσης, σαφώς όμως διακατεχόμενο από την πλήρη γνώση αλλά και την παιγνιώδη χρήση της ελληνικής γλώσσας, αναγνωσμένο σε διαρκές πνεύμα αναζήτησης της έμπνευσης από την εξαιρετικά ταλαντούχα σκηνοθέτιδα Τατιάνα Λύγαρη. Επιτακτικά πρεσαρισμένο προς εύστοχα ευφάνταστες κατευθύνσεις, οδηγημένα από την σκηνοθέτιδα εντελώς και δεινώς, με υποκριτικές φινετσάτες παρουσίες που μεταφέρουν το καυστικό σχόλιο που προτίθεται να δώσει ο συγγραφέας. Με φόντο μια φανταστική χώρα ενός αδιευκρίνιστα αλλόκοτου πολιτικού καθεστώτος, τρείς αυθεντικοί καλλιτέχνες πραγματοποιούν ταξίδι φυγής με μέσο ένα τρένο. Συγκρούσεις, διενέξεις, μια αφηγηματική ιστορία-παραμύθι μετατρέπουν τους τρείς καταζητούμενους καλλιτέχνες σε ήρωες της ελευθεροστομίας και της επανάστασης. Η Τατιάνα Λύγαρη επινόησε χαρακτηριστικά ευφυείς τρόπους αποδόμησης της ιστορίας του Ευγένιου Τριβιζά, λειτούργησε με μέσο την αυστηρή σημασιολογία η οποία κατέστη εμφανής μέσω της επιμελούς κινησιολογίας, των λειτουργικών φωτισμών και φυσικά των εξαιρετικών υποκριτικών παρουσιών. Καταγράφεται, ας μου επιτραπεί, ως επίτευγμα μεγέθους η εργασία της κυρίας Λύγαρη στο έργο αυτό, με απόλυτη συνέπεια τόσο στα του κειμένου αιτήματα όσο και στη διάθεση της λυρικής απεικόνισης με κορυφαία εικαστικά και ερμηνευτικά σημεία στη διάρκεια του έργου. Στο σύνολό της, μια παράσταση που αξίζει να τη δει ο θεατής: ένα ταξίδι σε αισθήσεις και γεύσεις ευφάνταστου ύφους, με ερμηνείες εξαιρετικά δουλεμένες και μια απρόβλεπτη σκηνοθέτιδα που καταφέρνει να σε μαγέψει.

exodus
Κωνσταντίνος Σακκάς

 Αρχείο .doc